P0730-P0736 Vites Oranı Yanlış ve P0715-P0717 Türbin Hız Sensörü Kodu: Şanzıman mı Gitti?

P0730 ya da P0731-P0736 kodu, tek başına şanzımanın bittiğini kanıtlamaz. Bu kodlar, şanzıman beyninin seçtiği viteste ölçtüğü devir oranının beklediği orandan saptığını söyler: beyin giriş milinin devrini çıkış milinin devriyle karşılaştırır, iki sayı birbirini tutmazsa kod yazar. Arkasında içeride kayan bir kavrama olabilir. Ama üreticilerin servis bültenlerinde aynı kodlar için yazılım güncellemesi, bozuk bir türbin hız sensörü, yağ seviyesi, valf gövdesinde takılan bir valf, hatta motor kapalıyken aracın hareket ettirilmesi de neden olarak geçer. Yanında P0715-P0717 gibi bir sensör kodu da varsa teşhis önce oradan başlar.

Bu rehber kodların ne dediğini, beynin oranı nasıl hesapladığını, sensör koduyla oran kodunun birlikte ya da ayrı çıkmasının ne anlatabileceğini ve servise gitmeden önce ne bilmen gerektiğini anlatıyor. Dayandığımız belgeler, üreticilerin ABD trafik güvenliği kurumu NHTSA'nın arşivinde yayımlanan teknik servis bültenleri. Her bülten yalnız kendi yazdığı model ve şanzıman için geçerli; senin aracına aynen uyacağını varsayma.

P0730 ve P0731-P0736 kodları tam olarak ne anlama geliyor?

Hepsi aynı ailedendir: vites oranı yanlış kodları. P0730 genel oran uyarısıdır; P0731'den P0735'e kadar olanlar sırasıyla 1. ile 5. vitesi, P0736 geri vitesi gösterir. Yani kod, sorunun hangi viteste yakalandığını söyler, sorunun ne olduğunu değil. Hyundai'nin bülteni bu aileyi viteste kavramanın sınırın üzerinde kayması olarak tanımlar (bültendeki ifade: "transmission clutch slip in gear above limit").

Burada gözden kaçması kolay bir ayrıntı var: P0730'un anlamı her şanzımanda aynı değildir. Kia'nın Nisan 2021 tarihli bülteni P0730'u "Incorrect Gear Ratio", yani genel oran hatası olarak yazar. Hyundai'nin Nisan 2024 tarihli 24-AT-002H bülteninde ise 8 ileri şanzımanlar için P0730 "Gear 8 incorrect ratio", yani 8. vitesin oran hatası olarak listelenir. Aynı bültende 6. vites için P0729, 7. vites için P076F kullanılır. Cihazın ekranındaki kısa Türkçe açıklama bu farkı göstermeyebilir.

Kod sayfalarımızda her birinin ayrıntısı var: P0730 genel oran hatasını, P0731 birinci vitesi, P0732 ikinci vitesi, P0733 üçüncü vitesi, P0734 dördüncü vitesi, P0735 beşinci vitesi ve P0736 geri vitesin oran hatasını anlatıyor.

Şanzıman beyni vites oranını nasıl hesaplar?

Beyin, şanzımana giren milin devrini ve şanzımandan çıkan milin devrini hız sensörlerinden okur, birini diğerine böler. Çıkan sayı, o an istediği vitesin bilinen oranına yakın olmalıdır. Uzak düşerse ve bu durum belli bir süre sürerse arıza kodu kaydeder. Giriş devrini okuyan parça, P0715-P0717 kodlarına adını veren giriş/türbin hız sensörüdür.

Bir hesap örneğiyle düşün (rakamlar yalnız anlatım için, gerçek oranlar şanzımana göre değişir): Beyin 3. vitesi istemiş ve bu vitesin oranı 1,5 olsun. Çıkış mili dakikada 2.000 devir dönüyorsa giriş milinin 3.000 devir dönmesi gerekir. Giriş mili 3.400 devir dönüyorsa aradaki 400 devir bir yerde kayıp demektir: ya kavrama tam tutmuyordur ya da sensörlerden biri yanlış sayı söylüyordur.

Bu hesabın gerçek bir örneği, Mitsubishi'nin Nisan 2022'de güncellediği Mirage CVT servis kılavuzu sayfalarında görülür (TSB-22-23-002). Kılavuz kasnak oranını birincil kasnak devrinin ikincil kasnak devrine bölümü olarak tanımlar ("primary pulley speed/secondary pulley speed"). Bu şanzımanın yardımcı dişli kutusu için de şöyle bir kural koyar: beyin 1. vitesi istemişken ölçülen oran en az 0,5 saniye boyunca 2. vitesin bandında (0,900-1,100) kalırsa arıza sayılır. Bu kılavuzda o arızanın kodu P2859'dur ("Auxiliary Gearbox Gear 1 Incorrect Ratio"); adı da P073x ailesi gibi bir oran hatası kodu olduğunu söyler.

Aynı kılavuzda önemli bir kayıt daha var: bu oran denetimi, giriş ve çıkış hız sensörleri normal kabul edildiğinde çalışır. Mantığı basit: terazinin kendisi bozuksa tartıya güvenilmez. Sensör arızalıysa beynin hesapladığı oran da anlamsızdır.

Hyundai'nin eski bülteni kayma sınırına rakam da veriyordu: Haziran 2019 tarihli 19-AT-012H kodları viteste 200 devirden fazla kayan kavrama olarak tanımlıyordu ("transaxle clutch slipping more than 200 rpm in gear"). Aynı başlığı taşıyan Nisan 2024 tarihli 24-AT-002H ise rakam vermeden "above limit" (sınırın üzerinde) diyor. Yani eşik şanzımana ve yazılıma göre değişebilir; bu bültenler herkese uyan tek bir sayı vermiyor.

Vites oranı neden yanlış çıkar?

Üretici bültenlerinde oranın tutmamasının arkasından şu yollar çıkıyor: kavrama gerçekten kayıyordur, kavramayı sıkan hidrolik basınç yetmiyordur, basıncı yöneten valf ya da vites seçimini ileten parça doğru çalışmıyordur, hız sensörü yanlış sinyal veriyordur ya da şanzıman yazılımının güncellenmesi gerekiyordur. Chrysler'in P0730 bülteninde ve GM'nin 18-NA-083 bülteninde kontrol, yağ seviyesi ve yağın durumuyla başlıyor.

Bültenlerde bu nedenlerin her birinin örneği var:

• Yağ: Chrysler'in Mayıs 2013 tarihli 21-005-13 bülteni, W5A580 şanzımanlı 2012 model bazı Wrangler, Challenger, Charger, 300C, Durango ve Grand Cherokee'lerde P0730 ile gelen araçta ilk iş olarak şanzıman yağının seviyesine ve kirliliğine bakılmasını ister. Yağ kirliyse ya da seviye düşük veya fazlaysa şanzıman gerektiği kadar onarılır ve/veya yağ düzeltilir; değilse yazılım güncellenir.
• Basınç ve valf: GM'nin Mart 2024 tarihli 21-NA-003 bülteni, VT40 CVT'li bazı Malibu, Encore GX ve Trailblazer'larda çekiş kaybıyla gelen P0730'un, valf gövdesindeki basınç ayar valfinin takılmasından kaynaklanabileceğini yazar.
• Vites konumu bağlantısı: GM'nin Mayıs 2019 tarihli 18-NA-083 bülteninde 2017 Buick LaCrosse ve 2017-2019 Cadillac XT5'lerde P0730-P0735 kodları, vites konumunu şanzımana ileten modül ile şanzıman arasındaki bağlantı parçasının eksen kaçıklığından çıkabiliyor.
• Yazılım: FCA'nın Şubat 2020 tarihli 21-007-20 bülteni, 8HP75 şanzımanlı bazı RAM 1500'lerde P0731, P0733 ve P0734'ün erken kaydedilmesini (bültendeki ifade: "prematurely setting") yazılım güncellemesiyle düzeltir.
• İç arıza: FCA'nın Temmuz 2017 tarihli 21-030-17 bülteni, Aisin AS69RC şanzımanlı ve listede yer alan bazı RAM 3500-5500'lerde P0733 ve P0736 kodlarında şanzımanın komple değişimini öngörür; bültenin başlığı "No Reverse, 3rd or 5th Gears".

Solenoid tarafını ayrıca yazdık: vites solenoidlerinin P0750 ailesi gibi kendi kodlarını ve belirtilerini otomatik şanzımanda vites solenoidi arızası rehberinde bulursun. Kod P0740/P0741 gibi tork konvertörü kilitleme koduysa, bu ayrı bir mekanizmadır; onu tork konvertörü ve kilitleme arızası rehberi anlatıyor. Kuru kavramalı DSG'deki hidrolik basınç kaybı kodlarını da P17BF ve P189C rehberinde ayrı işledik.

P0715, P0716 ve P0717 ne demek, oran koduyla ilişkisi ne?

Bu üç kod, oran hesabının giriş tarafını okuyan giriş/türbin hız sensörüyle ilgilidir. P0715 sensör devresinde bir sorun olduğunu, P0716 sinyalin geldiğini ama değerinin mantıksız olduğunu, P0717 ise hiç sinyal gelmediğini söyler. Ailenin bir üyesi daha var: P0718, sinyalin aralıklı gelip gittiğini söyler; Audi'nin bülteninde adı "Input/Turbine Speed Sensor 'A' Circuit Intermittent" olarak geçer.

Sensör kodu, sensörün kendisinin bozuk olduğunu kanıtlamaz. Bültenlerde üç farklı sonuç görülüyor:

• Sensörün kendisi: Ford'un Kasım 2020 tarihli bülteni, 10R140 şanzımanlı bazı 2020 F-Super Duty'lerde P0715, P0716 ya da P0717 ile gelen güç kaybı ve 7. viteste takılı kalma şikâyetinde türbin mili hız sensörünün değişimini ister.
• Yazılım: Honda'nın Acura markası için Haziran 2019'da yayımladığı 19-003 bülteni, 9 ileri şanzımanlı bazı MDX ve TLX'lerde P0716'nın, 9. ya da 8. vitesten 7. vitese veya daha aşağı inerken şanzıman yazılımındaki bir hesap hatasından kaydedildiğini yazar; çözüm yazılım güncellemesidir. Nissan'ın Nisan 2022 tarihli NTB22-030 bülteni de 2022 Pathfinder'da tek başına kaydedilen P0715 için, uygunsa şanzıman beyninin yeniden programlanmasını öngörür.
• Şanzıman beyni ya da valf bloğu: Jaguar'ın Nisan 2018 tarihli SSM73852 notu, 8HP45/8HP70 şanzımanlı bazı F-Pace, XE ve XF'lerde dur-kalk sisteminin motoru durdurup çalıştırmasından sonra görülen P0715-64 için neden olarak ya yazılım hatasını ya da şanzımandaki mekatronik valf bloğunu gösterir. Audi'nin Kasım 2022 tarihli bülteninde ise DL382 şanzımanlı bazı A4, A5, A6 ve Q5'lerde, belli tarihler arasında üretilmiş şanzımanlarda P0718 geçmiş/aralıklı kayıt olarak duruyorsa şanzıman kontrol ünitesi değişir; kod o an aktifse bülten uygulanmaz, ayrı teşhis gerekir.

Kod sayfalarımızda P0715 sensör devresi arızasını, P0716 sensörün aralık/performans hatasını, P0717 ise sensörden hiç sinyal gelmemesini anlatıyor.

Sensör kodu ile oran kodu birlikte ya da ayrı çıkarsa ne anlama gelebilir?

Bültenlerdeki ortak mantık şu: sensör kodu varsa, oran koduna tek başına güvenilmez. Beyin oranı sensörden okuduğu devirle hesaplar; sensör yanlış sayı veriyorsa beyin sağlam bir şanzımanda da oranı yanlış görebilir. GM'nin VT40 CVT bülteni bunu açıkça yazar: şanzıman oranı doğru yönetemez hâle gelirse, örneğin bir hız sensörü arızalanırsa ("for example a speed sensor fails"), P0730 da kaydedilebilir. Hyundai'nin 2024 bülteni de oran kodunun yanında giriş/çıkış hız sensörü ya da solenoid kodu varsa önce o kodun onarım yolunun izlenmesini ister.

Aşağıdaki tablo kesin teşhis değildir; bültenlerdeki mantıkla hangi sırayla bakılacağını gösterir:

Hyundai'nin bülteni için şu ayrıntı önemli: sensör ve solenoid kodu yokken yalnız oran kodu kaldığında, o bültenin kapsadığı şanzımanlarda yol şanzımanın değişimine çıkıyor. Bu, o modeller için verilmiş bir karardır; başka bir markada aynı tablo yazılım ya da valf gövdesiyle kapanabilir.

Aynı kod, farklı neden: hangi bülten ne buldu?

Üretici bültenleri yan yana konunca bir şey açıkça görülür: P073x ailesinde, kod çıktığında hangi parçanın değişeceğini söyleyen tek bir kural yok. Aşağıdaki bültenler, kodların ne kadar farklı yerlere çıkabildiğini gösteriyor; her biri yalnız adı geçen araç ve şanzıman için, ABD pazarında yayımlanmış belgeler.

Tablodaki ilk satır özellikle öğretici. GM'nin 19-NA-201 bülteni, P0730'un araç motor kapalıyken hareket ettirildiğinde (örneğin taşıma sırasında) sahte olarak kaydedilebileceğini yazar. Bülten, yalnız bu kodun kayıtlı olduğu 2019-2020 Malibu'lar içindir. Teşhis için kodun kaydedildiği andaki donmuş kare bilgisine (freeze frame) bakılır; o anda motor devri 0 görünüyorsa kod sahte kayıt sayılıp silinir. Ama müşteri aracında motorun daha önce stop edip etmediği de sorulur, başka şanzıman kodu varsa onlar ayrıca teşhis edilir. Nissan'ın NTB16-045B bülteni ise şanzımana dokunmadan önce motorun emme havası hortumlarının sağlam, sıkı ve kaçaksız olduğunun kontrol edilmesini ister. İkisi de aynı dersi verir: oran kodu, sorunun şanzımanın içinde olduğunu kendi başına kanıtlamaz.

Kod çıktı, araç acil moda girdi: ne yapmalı, ne yapmamalı?

Bu kodlarla gelen şikâyetler bültenlerde açıkça yazıyor: Chrysler'de şanzımanın "limp-in" denen acil moda geçmesi, Ford'da güç kaybı ve 7. viteste takılı kalma, GM'nin CVT bülteninde çekişin azalması ya da tamamen kaybolması, Audi'nin P0718 bülteninde gösterge panelindeki "Reverse gear unavailable" (geri vites kullanılamıyor) uyarısı. Yolda çekiş aniden kaybolabileceği için bu bir güvenlik konusudur.

Yolda çekiş azalır ya da araç tek bir viteste kalırsa:

• Dörtlüleri yak, aracı kontrollü biçimde sağa ve güvenli bir yere al. Otoyolda durmak zorunda kalırsan araçtan trafiğin olmadığı taraftan in ve yoldan uzak dur.
• Araç sürülebiliyor olsa bile hızlı yola devam etme; en yakın güvenli noktaya ya da servise yavaşça git ya da çekici çağır. Çekici çağıracaksan aracın kullanım kılavuzundaki çekme talimatına bak.
• Cihaz ya da servis kodu okuyup kaydedene kadar kodu silme.

Yapmaman gerekenler:

• Kodu silip yola devam etmek. Lamba sönse de sorun gitmiş olmaz. GM'nin CVT bülteni, bu kodların kaymaya izin verip zincire ve kasnaklara zarar verebileceğini, hasar varsa şanzımanın değişmesi gerektiğini yazıyor.
• Kayan şanzımanı gazla zorlamak. Kayan bir kavrama sürtünerek ısınır; üstüne gaz vermek ısınmayı ve aşınmayı artırabilir.
• Rastgele yağ eklemek. Yağ seviyesinin nasıl ölçüldüğü şanzımana göre değişir ve yanlış yağ ayrı bir arıza sebebidir. Bunu otomatik şanzıman yağı değişimi rehberinde ayrıntılı anlattık.
• Vites kolunu araç hareket hâlindeyken zorlamak ya da geri vites vermeyen araçta kolu defalarca oynatmak.

Servise gitmeden önce neyi bilmelisin, ne yaptırmalısın?

Servise dört bilgiyle git: kodun tam hâli, yanındaki diğer kodlar, kodun kaydedildiği andaki donmuş kare bilgisi ve lambanın hangi koşulda yandığı. Bu dört bilgi, sorunun yazılımda mı, sensörde mi, şanzımanın içinde mi olduğu sorusunu daraltmaya yardım eder ve seni gereksiz bir şanzıman değişiminden koruyabilir.

Kodun tam hâli önemli, çünkü üreticiler kodun sonuna ek koyar: Hyundai P073000, FCA P0736-00, Jaguar P0715-64 biçiminde yazar. Bu eklerin ne anlattığını U0401 ve U0402 rehberimizde açıklamıştık. Genel bir OBD cihazı ise yalnız ilk beş karakteri gösterebilir. Audi örneğindeki gibi kodun şu an aktif mi, yoksa geçmişte kalmış bir kayıt mı olduğu da onarım kararını değiştirebilir.

Servisten isteyebileceklerin:

1. Tüm kodların listesi. Sensör (P0715-P0717, çıkış hız sensörü), solenoid ve basınç kodları varsa önce onlar ele alınır.
2. Donmuş kare bilgisi. Kod hangi hızda, hangi devirde, hangi vitesteyken kaydedildi? GM'nin sahte P0730 örneğindeki gibi motor devri 0 görünüyorsa tablo tamamen değişir.
3. Yağ seviyesi ve yağın durumu, üreticinin tarif ettiği yöntemle ve doğru sıcaklıkta.
4. Yazılım güncellemesi ya da üretici bülteni sorgusu. Yetkili servis, şasi numarandan aracına ait bir güncelleme ya da kampanya olup olmadığını görebilir. Chrysler'in P0730 bülteninde, FCA'nın 21-007-20 bülteninde, Honda'nın ve Nissan'ın sensör kodu bültenlerinde çözüm yazılımla başlıyor.
5. Kodu silip test sürüşü. Mitsubishi'nin servis kılavuzunda kod silinir, kontak kapatılıp bir dakika beklenir, araç motor ısınana kadar sürülür ve kodun yeniden kaydedilip kaydedilmediğine bakılır. Tek seferlik bir kod ile her sürüşte dönen bir kod aynı karar değildir.

Yaptırmaman gereken şey ise yalnız kod okuyup şanzıman değiştirmek. Bültenlerde bu kodların çözümü bir yazılım güncellemesi, tek bir sensör ya da bir ayar olabiliyor; Nissan ise Titan bülteninde şanzımana dokunmadan önce motorun hava hortumlarının kontrolünü şart koşuyor. Otomatik şanzıman işinde ustayı nasıl seçeceğini otomatik şanzıman arızalarında uzman usta seçimi rehberinde anlattık; servis arıyorsan oto tamir servislerine buradan bakabilirsin.

Tamir ne kadar tutar?

Tek bir rakam vermek yanıltıcı olur, çünkü aynı kodun çözümü bültenlerde bir yazılım güncellemesinden şanzımanın komple değişimine kadar uzanıyor. Arada sensör değişimi, vites konum modülünün ayarı ve valf gövdesi değişimi var. Maliyeti servisin teşhisi belirler. Özellikle şanzıman değişimi önerildiğinde, masrafa girmeden önce ikinci bir yerden teşhis ve teklif alabilirsin.

Garanti ya da kampanya ihtimalini de unutma: yukarıdaki bültenlerin bir kısmı normal garanti kapsamında uygulanıyor, Kia'nın Rio bülteni ise bir servis kampanyası. Aracın için geçerli bir kampanya olup olmadığını en doğru biçimde yetkili servis şasi numarasından söyler.

Sık sorulan sorular

P0730 kodu çıktı, şanzıman mı gitti? Kesin değil. Kod, beynin beklediği oranı ölçemediğini söyler. Bültenlerde aynı kod yazılım, valf, vites konum bağlantısı, sahte kayıt ve iç arıza gibi çok farklı nedenlerle kapanıyor.

P0732 ile P0735 arasında fark ne? Hangi viteste yakalandığı: P0732 ikinci vites, P0735 beşinci vites. Tek bir vitesin kodu, o vitesin kavramasına ya da basıncına dikkat çeker; neden yine de ortak bir parça olabilir.

P0715 ve P0730 birlikte çıktı, ikisini de mi tamir ettirmeliyim? Önce sensör kodu çözülür. Beyin oranı o sensörün verisiyle hesapladığı için, sensör düzelince oran kodu geri gelmeyebilir. Gelirse ayrıca teşhis edilir.

Yağ değiştirince kod gider mi? Garantisi yok. Chrysler'in P0730 bülteninde ve GM'nin 18-NA-083 bülteninde yağ seviyesi ve durumu ilk kontroldür; ama iç aşınma varsa yeni yağ sorunu çözmez. Yağ bakımının zamanlaması için şanzıman yağı değişimi kılavuzumuza bakabilirsin.

Kodu silince lamba söndü, sorun geçti mi? Hayır. Kod silmek yalnız kaydı temizler. Araç aynı koşulda yeniden sürüldüğünde kod geri geliyorsa sorun devam ediyor demektir.

CVT şanzımanda da bu kodlar çıkar mı? Çıkabiliyor. Kia'nın 2020 Rio IVT bülteninde P0730 ve P0731, GM'nin VT40 CVT bülteninde P0730 geçiyor. CVT'de dişli yerine kasnak oranı ölçülür ama mantık aynıdır: beklenen oran ile ölçülen oran karşılaştırılır.

Kaynaklar

• Hyundai, TSB 24-AT-002H, "Automatic Transmission Incorrect Ratio DTC P0731, P0732, P0733, P0734, P0735, P0736, P0729, P076F & P0730", Nisan 2024 — NHTSA TSB arşivi
• Hyundai, TSB 19-AT-012H, aynı başlık, Haziran 2019 (sonraki sürümlerle yerini yenisine bıraktı) — NHTSA TSB arşivi
• Kia, TSB 097 / Servis Kampanyası SA476, "IVT/CVT SW Logic Improvement and/or IVT/CVT Replacement", Nisan 2021 — NHTSA TSB arşivi
• Chrysler Group, Servis Bülteni 21-005-13, "MIL Illumination For P0730 - Incorrect Gear Ratio", 17 Mayıs 2013 — NHTSA TSB arşivi
• FCA US, Servis Bülteni 21-030-17, "Aisin Transmission - No Reverse, 3rd or 5th Gears", 7 Temmuz 2017 — NHTSA TSB arşivi
• FCA US, Servis Bülteni 21-007-20, "Flash: Transmission Control Module (TCM) Updates", 6 Şubat 2020 — NHTSA TSB arşivi
• General Motors, Servis Bülteni 18-NA-083, Mayıs 2019 — NHTSA TSB arşivi
• General Motors, Servis Bülteni 19-NA-201, "Information on Malfunction Indicator Lamp (MIL) Illuminated - DTC P0730 Set", Eylül 2019 — NHTSA TSB arşivi
• General Motors, Servis Bülteni 21-NA-003, "Loss of and/or Reduced Propulsion", Mart 2024 — NHTSA TSB arşivi
• Nissan, NTB16-045B, "2016-2019 Titan and Titan XD; 7 Speed A/T DTCs Stored", 2 Mart 2021 — NHTSA TSB arşivi
• Nissan, NTB22-030, "Service AT Power Reduced Warning Displayed and DTC P0715 Stored in the TCM", 19 Nisan 2022 — NHTSA TSB arşivi
• Ford, TSB 20-2393, "10R140 - Lack Of Power And/Or Stuck In 7th Gear With Illuminated MIL And/Or Wrench Lamp", Kasım 2020 — NHTSA TSB arşivi
• American Honda (Acura), Servis Bülteni 19-003, "MIL Comes On with DTC P0716", 12 Haziran 2019 — NHTSA TSB arşivi
• Jaguar Land Rover, SSM73852, 12 Nisan 2018 — NHTSA TSB arşivi
• Audi of America, TSB 2067653/2, "Function restriction with event memory entry P071800 - P276800", 2 Kasım 2022 — NHTSA TSB arşivi
• Mitsubishi Motors North America, TSB-22-23-002, Mirage CVT servis kılavuzu revizyonu, Nisan 2022 — NHTSA TSB arşivi

Görseller: Wikimedia Commons (CC0).