BM Uyuklama ve Dikkat Uyarısı Kuralı: Türkiye'de Tarihler

Sürücü uyuklama ve dikkat uyarısı (DDAW) ile gelişmiş sürücü dikkat dağınıklığı uyarısı (ADDW) için hazırlanan iki yeni Birleşmiş Milletler (BM) düzenlemesi taslağında, 20 Nisan 2026 tarihli bildirimlerdeki altı aylık itiraz süresi 20 Ekim 2026'da doluyor. BM'nin 16 Ekim tarihli C.N.434.2026 numaralı bildirimine kadar yayımlanan kayıtlarda iki taslağa itiraz yok; kabulü duyuran bildirim de henüz çıkmadı. Türkiye, 1958 Anlaşması'na ekli hiçbir BM düzenlemesiyle kendini bağlı saymıyor. Türkiye'de bu iki sistemin takvimini, AB uyumlu Tip Onayı Yönetmeliği'nin Ek-II tablosu belirliyor.

BM'de süreç nerede?

Genel Sekreter iki taslağı 20 Nisan 2026'da Akit Taraflara bildirdi (C.N.138.2026, C.N.139.2026). Bildirimlere göre bildirim tarihindeki Akit Tarafların beşte birinden fazlası altı ay içinde itiraz etmezse düzenleme kabul edilmiş sayılıyor ve kabul tarihinde yürürlüğe giriyor. Bildirimler bitiş gününü ayrıca yazmıyor; 20 Ekim, altı aylık süreden çıkan tarih.

Metinler (ECE/TRANS/WP.29/2026/39 DDAW, ECE/TRANS/WP.29/2026/40 ADDW) Mart 2026'da İdari Komite'de (AC.1) oylandı. WP.29'un 198. oturum raporuna (ECE/TRANS/WP.29/1190) göre temsil edilen 35 Akit Taraf'ın oyu iki metinde de 35 lehte, 0 karşı, 0 çekimser; rapor bu iki metne değişiklik kaydetmiyor. Numaralar metinlerde köşeli parantezle, [182] ve [183] olarak geçiyor; metnin notuna göre kesin numara, düzenleme yürürlüğe girdiğinde belli olacak.

DDAW ile ADDW neyi izliyor, farkı ne?

DDAW, sürücünün uyanıklığının düştüğünü değerlendirip uyarıyor (md. 2.4); bunu sürücüyü gözlemleyerek (doğrudan) ya da araç davranışından (dolaylı) yapabiliyor (md. 5.5.1). ADDW ise sürücünün görsel dikkatini değerlendiriyor (md. 2.1); metin bunun örneğin kamerayla bakış yönü belirlenerek yapılabileceğini yazıyor (md. 0.7).

Ölçüt	DDAW (taslak No. [182])	ADDW (taslak No. [183])
Neyi değerlendirir	Uyanıklıkta düşüş, uyuklama	Bakışın sürüşten ayrılması
Yöntem	Doğrudan ve/veya dolaylı; dolaylı örnekler: direksiyon düzeltme sıklığı, sapma (yaw) hızı, şerit içi konum sapması (md. 2.8)	Bakışın kabinde tanımlı "Alan 3"te kalma süresi (md. 5.5.1-5.5.2)
Devreye girme	70 km/s üstünde otomatik; 65-130 km/s arasında normal çalışma (md. 5.3.5-5.3.6)	20 km/s üstünde otomatik (md. 5.3.1)
Uyarı eşiği	Karolinska Uykululuk Ölçeği'nde 8 ve üstü; 7'de uyarı isteğe bağlı (md. 5.5.2)	50 km/s ve üstünde 3,5 sn; 20-50 km/s arasında 6 sn (md. 5.5.2.1-5.5.2.2)
Uyarı biçimi	Görsel ve sesli ya da başka (dokunsal dahil) uyarı (md. 5.6.1.1)	Görsel uyarı ile sesli ve/veya dokunsal uyarı (md. 5.6.1.1)
Sürücü kapatabilir mi	Sistemi elle kapatamaz; uyarıların kapatılmasına izin verilebilir (md. 5.3.1)	Uyarıyı ya da sistemi kapatabilir; hangisinin kapatılabileceğini üretici seçer (md. 5.3.2)
Yeniden çalıştırınca	Normal moda döner; üretici bunu kapının açılmasına ya da en çok 15 dakika kapalı kalmaya bağlayabilir (md. 5.3.4)	Normal moda döner (md. 5.3.7)

"Alan 3", sürücünün göz referans noktasından 30 derece aşağı inen düzlemin altında kalan bölge; ön cam, diğer camlar ve çevrelerindeki 10 derecelik alan varsayılan olarak dışarıda (md. 5.5.1.6). Metin görsel dikkat dağınıklığına örnek olarak telefonda mesaj okumayı ve araç konsolundaki bir menüye bakmayı veriyor (md. 0.3); kısa, aralıklı bakışları ve zihinsel dikkat dağınıklığını kapsamıyor (md. 0.4).

Hangi araçları kapsıyor?

DDAW taslağı, azami tasarım hızı 70 km/s'nin üzerindeki M (yolcu taşıyan) ve N1 (hafif yük taşıyan) kategorisi araçlara; ADDW taslağı M ve N kategorisi araçlara uygulanıyor (iki metinde de md. 1.1). Teknik hükümler, bu sistemle donatılmış araç için yazılmış (md. 5.1.1). Türkiye'deki DDAW yönetmeliğinin kapsamı ise azami tasarım hızı 70 km/s'nin üzerindeki M ve N kategorisi araçlar (RG 26.10.2022, md. 1).

AB kurallarıyla ilişkisi ne?

İki BM metni de giriş bölümünde AB'deki karşılığını adıyla anıyor (md. 0.1): DDAW metni Komisyon'un (AB) 2021/1341, ADDW metni (AB) 2023/2590 sayılı tüzüğüyle yakından uyumlu olduğunu yazıyor; aradaki farklar arasında açıklık ve yazım düzeltmesi amaçlı olanlar da var. EUR-Lex'e göre bu iki tüzük, (AB) 2019/2144 sayılı Genel Güvenlik Tüzüğü'nü tamamlıyor.

Gizlilikte BM metinleri ulusal ve bölgesel veri kurallarını saklı tutuyor (md. 1.2); verinin kapalı döngüde tutulması gibi önlemleri Akit Tarafların seçebileceği örnekler olarak sayıyor (DDAW md. 0.7, ADDW md. 0.9).

Türkiye bu BM düzenlemeleriyle bağlı mı?

Hayır. BM antlaşma kaydına göre Türkiye 1958 Anlaşması'na 29 Aralık 1995'te katıldı ve şu çekinceyi koydu: "Turkey does not consider itself bound by any of the regulations annexed to this Agreement." (Bizim çevirimizle: "Türkiye, bu Anlaşma'ya ekli düzenlemelerin hiçbiriyle kendini bağlı saymamaktadır.") Taslakların kabulü Türkiye'de kendiliğinden yükümlülük doğurmuyor. Türk yönetmeliğinin güncel BM düzenlemeleri listesinde (Ek-I) 182 ve 183 numaralı düzenlemeler yer almıyor.

Türkiye'de bu sistemlerin tarihleri ne?

Türkiye'deki karşılık, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı'nın Tip Onayı Yönetmeliği (AB/2019/2144). 6. madde "Motorlu araçlar aşağıda belirtilen gelişmiş araç sistemleri ile donatılır" diyerek sürücü dalgınlık ve dikkat uyarısını ve gelişmiş sürücü dikkat dağınıklığı uyarısını sayıyor. Teknik ayrıntı ayrı yönetmeliklerde: DDAW için RG 26.10.2022/31995 (Mükerrer), ADDW için RG 31.12.2024/32769 (5. Mükerrer).

Tarihler, RG 31.12.2025/33124 (6. Mükerrer) ile değişik Ek-II tablosunda:

Satır	Konu	İlgili mevzuat	M1	M2	M3	N1	N2	N3
E2	Sürücü dalgınlık ve dikkat uyarı	AB/2021/1341 Sayılı Yönetmelik	B	B	B	B	B	B
E3	Gelişmiş sürücü dikkat dağınıklığı uyarı	AB/2023/2590 Sayılı Yönetmelik	C	C	C	C	C	C

E3 satırında "Teknik tertibatlarla dikkat dağılmasından kaçınma da dikkate alınabilir" ilave hükmü var; römork (O) sütunları iki satırda da boş. Kodların karşılığı:

Kod	Yeni tip araç, aksam veya ayrı teknik ünite	Tip onayı mevcut, yeni imal edilecek araç
B (DDAW)	6/7/2022	M1, N1, O1, O2: 31/8/2024 · M2, M3, N2, N3, O3, O4: 1/1/2025
C (ADDW)	7/7/2024	7/7/2026

Yönetmeliğin 16. maddesine göre bu tarihlerden sonra şartı karşılamayan yeni tipe onay verilmiyor, tip onayı mevcut yeni imal araca uygunluk belgesi düzenlenmiyor; belgesi bu tarihten önce düzenlenmiş tam araçlar 12 ay içinde satılıp tescil edilebiliyor. Yani ADDW'de tip onayı mevcut yeni imal araçlar için tarih 7 Temmuz 2026. Aynı tablonun bir başka satırını akıllı hız desteği yazımızda ele almıştık.

Veri konusunda Türk yönetmeliğinde bağlayıcı bir hüküm var: 6. maddenin 3. fıkrasına göre iki sistem kapalı döngü içinde amaçla ilgili gerekli olanlar dışında hiçbir veriyi sürekli kaydetmeyecek ya da saklamayacak şekilde tasarlanıyor, veriye üçüncü taraflar erişemiyor ve işleme amacı bitince veri derhal siliniyor. 14. maddeye göre 6. maddenin uygulamasında 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu hükümleri saklı.

Sık sorulan sorular

BM'nin bu iki düzenlemesi yürürlüğe girdi mi? Bildirimlere göre yeterli itiraz gelmezse kabul edilmiş sayılıp kabul tarihinde yürürlüğe giriyorlar; altı aylık süre 20 Ekim 2026'da doluyor. 16 Ekim tarihli C.N.434.2026'ya kadar itiraz da, kabulü duyuran bildirim de yayımlanmadı.

Türkiye'de araçlarda bu sistemler aranıyor mu? BM düzenlemesi nedeniyle değil, Tip Onayı Yönetmeliği nedeniyle. Ek-II'ye göre tip onayı mevcut yeni imal araçlarda DDAW için M1 ve N1'de 31/8/2024, ADDW için 7/7/2026.

Trafikteki eski aracıma takılması gerekiyor mu? Yönetmeliğin 16. maddesindeki takvim yalnız yeni tip onayına, yeni imal araçların uygunluk belgesine ve yeni aksamın piyasaya arzına bağlanmış.

Uyarıyı kapatabilir miyim? BM metnine göre DDAW'ın kendisi elle kapatılamıyor, uyarılarının kapatılmasına izin verilebiliyor. ADDW'de uyarı ya da sistem kapatılabiliyor, hangisi olduğunu üretici seçiyor. İkisi de yeniden çalıştırmada normal moda dönüyor.

Görseller: TheNoelster / Wikimedia Commons (CC BY-SA 4.0).