Hızlıya Kırmızı, Yavaşa Yeşil: ABD'de Hız Sınırına Uyanı Ödüllendiren Trafik Işığı

ABD'de iki şehir, sürücü davranışını hız sınırına göre şekillendiren bir trafik ışığı sistemi deniyor. Albuquerque (New Mexico) ve Portland (Oregon)'da "Rest in Red" (kırmızıda dinlenme) adı verilen bu sinyalizasyon yöntemi, hız sınırının altında gelen sürücüye erken yeşil ışık veriyor, sınırı aşanı ise kavşakta kırmızıda bekletiyor. Şehirlerin kendi resmi açıklamasına göre amaç ceza değil, trafik sakinleştirme ve kaza/yaralanma sayısını azaltmak. Haberi ilk aktaran Carscoops oldu; iki şehrin kendi açıklamaları da bunu doğruluyor. Portland'da test edilen ilk kavşakta ortalama hız, sınır olan 30 mil/saate (48 km/s) kadar düştü — önceki ortalama 39 mil/saatti (63 km/s). Türkiye'de bu sistem yok, ama benzer görünen "yeşil dalga" sinyalizasyonu Ankara ve İstanbul'da yıllardır çalışıyor; ikisi aynı şey değil.

"Rest in Red" nasıl çalışıyor?

Sistemin varsayılan durumu kırmızıdır; ışık, bir araç yaklaşana kadar bu şekilde kalır. Sensörler yaklaşan aracın hızını ölçer: sürücü hız sınırının altındaysa ışık erkenden yeşile döner, sınırı aşıyorsa araç kavşağa varana kadar kırmızıda bekler. Şehirlerin kendi tanımına göre amaç bir yaptırım değil, sürücü davranışını hız sınırına göre şekillendirmek.

Yöntem aslında yeni değil. Albuquerque'nin kendi fizibilite raporuna göre, "Rest-in-Red" ilk kez 1976'da test edilmiş; 20 örnek kavşaktan 18'inde hız, kavşağa 600 fit (yaklaşık 180 metre) mesafede sadece 0,8 ile 8 km/s arasında düşürülebilmiş — bugünkü kadar çarpıcı değil. Şehrin mühendisleri, hız sensörü ile erken yeşil kombinasyonunun bu eski yöntemi bugün daha etkili hale getirdiğini öne sürüyor.

Hangi şehirlerde uygulanıyor, sonuç ne oldu?

Albuquerque, Lead ve Coal caddelerinde; Portland ise Powell Bulvarı'nda (SE 21. ile 33. cadde arası) yalnızca gece 22.00-06.00 (hafta içi) ve 22.00-07.00 (hafta sonu) saatlerinde uyguluyor. Albuquerque, sistemin kaza ve yaralanmalarda "belirgin düşüş" yarattığını bildiriyor; Portland ise 2025'teki ön değerlendirmeyi "olumlu" buluyor, kapsamlı sonucu Oregon State Üniversitesi ile birlikte 2026'da açıklayacak.

Her iki şehrin de resmi açıklamasında kaza azalışı için kesin bir yüzde verilmemiş; "belirgin düşüş" ve "olumlu bulgu" gibi ifadeler kullanılmış. Yani "işe yarıyor mu" sorusunun net sayısal cevabı henüz yok, iddia şimdilik şehirlerin kendi gözlemine dayanıyor.

Sistemin bilinen zayıf noktaları neler?

Üç sınırlama öne çıkıyor. Maliyet: Portland'ın kendi açıklamasına göre kavşak başına 20 bin ile 100 bin dolar arasında bir kurulum bedeli var. Kapsam: Portland sistemi bilinçli olarak yalnızca trafiğin seyrek olduğu gece saatlerinde çalıştırıyor; gündüz yoğun trafikte kuyruklanma riskini şehirler kendileri de öngörmüş durumda. Acil durum araçları konusunda ise resmi belgeler önceliğin (preemption) korunduğunu belirtiyor — Albuquerque'nin fizibilite raporuna göre sinyal, bir acil müdahale çağrısını zaten karşılıyorsa Rest-in-Red isteğini o iş bitene kadar bekletiyor — ama bu modun gerçek acil müdahale sürelerine somut etkisine dair ölçülmüş bir veri paylaşılmamış.

Albuquerque'nin fizibilite raporu, kuyruklanma endişesini de örtük biçimde doğruluyor: mühendisler sistemin önce sakin saatlerde devreye alınıp kademeli olarak yoğun saatlere (peak hour) taşınmasını, her aşamanın "kabul edilebilir seviyede" kalıp kalmadığının izlenerek kontrol edilmesini öneriyor. Tasarımcıların bile yoğun trafikte tıkanma riskini ciddiye aldığının bir göstergesi bu. Yakıt tüketimi ve emisyon etkisine dair ise iki şehirden de veri paylaşılmadı; bu aşamada "artıyor" ya da "azalıyor" demek spekülasyon olur — ölçülmedi.

Bu, Türkiye'deki "yeşil dalga"dan farklı mı?

Evet, mantık ters yönde işliyor. Yeşil dalga, sınıra uyan aracı art arda birden fazla kavşakta yeşil ışıkla karşılayıp akıcı bir trafik akışı sağlamayı hedefler — kuralına uyan hiç kimseyi bekletmez. Rest in Red ise varsayılanı kırmızıya çevirip yalnızca kurala uyanı erken yeşille ödüllendirir, aşanı bilerek kavşakta bekletir. Biri akıcılığı, diğeri hız güvenliğini önceliyor.

Türkiye'de böyle bir uygulama var mı?

Rest in Red yok, ama yeşil dalga var. Ankara Büyükşehir Belediyesi'nin 2016 tarihli açıklamasına göre sistem o dönemde 20 arterde ve 102 kavşakta çalışıyordu; belediye daha güncel bir rakam paylaşmadı. İstanbul'da ise İBB'nin Ulaşım Yönetim Merkezi'nin güncel hizmet sayfasına göre 2.500'ün üzerinde sinyalizasyon sistemi ve 72 kavşakta adaptif ATAK sistemi bulunuyor; Bağdat Caddesi ve Kennedy Caddesi gibi arterlerde yeşil dalga koordinasyonu uygulanıyor — ancak bu sayfada da rakamların hangi tarihte güncellendiği belirtilmiyor.

Farkı şurada: Türkiye'deki yeşil dalga, hız sınırını aşan sürücüyü kavşakta bilerek bekleterek caydırmıyor; yalnızca kurala uyanı ödüllendiriyor. ABD'deki modelin "aşanı bilerek bekletme" tarafı burada yok. Öte yandan Türkiye, hız cezasında tam tersi yönde sertleşti. 12 Şubat 2026'da yürürlüğe giren 7574 sayılı kanunla değişen Karayolları Trafik Kanunu'nun 51. maddesi, yüzdeye dayalı eski ceza sistemini kaldırıp km/s bazlı 9 kademeli bir yapıya geçti. Yerleşim yeri içinde 6-10 km/s aşımda ceza 2.000 TL'den başlıyor, 66 km/s ve üzeri aşımda 30.000 TL'ye çıkıyor; üst kademelerde ayrıca sürücü belgesi 30 ila 90 gün süreyle geri alınıyor. Yani ABD'de sürücüyü ödüllendiren taraf güçlendirilirken, Türkiye'de para cezası tarafı ağırlaştırıldı.

Aracın içindeki hız kontrolüyle yolun üzerindeki hız kontrolünün nasıl farklı işlediğini Akıllı Hız Desteği (ISA) Türkiye'de Zorunlu mu? yazımızda ele almıştık; bu iki önlem birbirini tamamlıyor ama ikisi de henüz aynı anda bir arada test edilmedi.

Görseller: Portland Bureau of Transportation.