TCMB Firma Görüşmeleri: Otomotiv Yan Sanayicileri "Made in EU" Riskine Karşı Avrupa'da Montaj Tesisi ya da Şirket Alımını Değerlendiriyor

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası'nın (TCMB) 12 Kasım 2026'da yayımladığı Enflasyon Raporu 2026-IV, firmalarla yapılan görüşmelerin bulgularını özetleyen kutusunda Avrupa Birliği'nin "Made in EU" (AB'de üretilmiştir) yaklaşımına ayrı bir bölüm ayırdı. Rapora göre otomotiv yan sanayi firmaları, Türkiye'de üretim yapan ana sanayi firmaları faaliyetlerini Avrupa'ya taşırsa tedarikçilerin de etkileneceğine dair kaygılarını iletiyor; şirketler bu olasılığa karşı Avrupa'da montaj tesisi kurma, yerel üreticilerle iş birliği yapma veya şirket satın alma seçeneklerini değerlendiriyor. Aynı bölüm, üretimin "henüz kesin olarak yer değiştirmediğini" de yazıyor.

Bu bulgular nereden geliyor?

Bulgular, TCMB'nin reel sektör firmalarıyla yüz yüze yürüttüğü "Reel Sektöre İktisadi Mercek" (RESİM) görüşmelerinden. Rapordaki Kutu 2.3, ağırlıkla Temmuz-Eylül 2026'da yapılan görüşmeleri ve "Made in EU" düzenlemesine ilişkin firma değerlendirmelerini özetliyor (raporun 46-49. sayfaları). Raporun dipnotuna göre görüşmeler yarı yapılandırılmış sohbet biçiminde yapılıyor ve bu çalışma TCMB'nin görüşlerini yansıtmıyor. Kutu, görüşülen firmaların adını ve sayısını vermiyor.

Rapor otomotiv için hangi riskleri sayıyor?

Rapora göre "Made in EU" yaklaşımı Türk ihracatçılarını iki kanaldan etkileyebilir: kamu alımları ve destekli projelerde menşe ya da düşük karbon koşullarını karşılayamayan Türk tedarikçilerin pazar kaybetmesi ve AB'deki üreticilerin tedarikçi ve yatırım kararlarını Türkiye aleyhine değiştirmesi. Otomotiv, raporun "en çok etkilenmesi beklenen" sektörleri arasında sayılıyor:

Raporun TÜİK verisine dayanan grafiğinde, "Made in EU"dan etkilenmesi beklenen altı sektör içinde Türkiye'nin ihracatında AB'nin payı en yüksek olan kalem motorlu kara taşıtı.

Üretim Avrupa'ya kaydı mı?

Kutuya göre henüz kesin olarak değil: saha bulguları üretim faaliyetlerinin henüz kesin olarak yer değiştirmediğini, ancak firmaların olası mevzuat değişikliklerine karşı "proaktif alternatifler" geliştirdiğini gösteriyor. Firmalar, Avrupa üretim zincirindeki bütünleşik yapı nedeniyle Türkiye'nin dışarıda bırakılmasının Avrupa için de olumsuz sonuç doğuracağını vurguluyor. Rapor, firma görüşmelerinin yalnız pazar ve üretim kaybı riskini değil, mevcut ticari engellerin azalması fırsatını da ortaya koyduğunu yazıyor; reel sektörün düzenlemenin nihai kapsamını ve uygulanma koşullarını yakından izlediğini ekliyor.

AB tarafında düzenleme hangi aşamada?

Rapora göre Avrupa Komisyonu, Sanayi Hızlandırma Yasası (Industrial Accelerator Act) teklifini 4 Mart 2026'da açıkladı. Teklif; çelik, çimento, alüminyum, otomotiv ve net sıfır teknolojileri gibi seçili sektörlerde kamu alımları ve kamu desteklerine "Made in EU" ve/veya düşük karbon koşulları getirilmesini öngörüyor. Rapora göre temel belirsizlik, hangi sektör ve ürünlerin kapsanacağı kadar Türkiye'nin nasıl konumlandırılacağı; konu başta otomotiv ana ve yan sanayisi olmak üzere imalat sanayisi için önemli bir belirsizlik ve risk unsuru olarak değerlendiriliyor. Rapora göre Fransa ve Almanya'nın 16 Ekim 2026'daki açıklamaları, düzenlemenin nihai kapsamına ilişkin belirsizlikleri artıran bir gelişme olarak görülmüş; rapor açıklamaların içeriğine girmiyor.

Teklifin maddelerini ve sürecin önceki aşamalarını 17 Ekim ve 5 Kasım haberlerimizde yazmıştık.

Aynı raporda kara taşıtları ihracatı için ne var?

Raporun Kutu 2.4'ü (s. 50-52), Türkiye'nin Çin ile ortak ihracat pazarlarındaki performansını UN Comtrade verisi ve TCMB hesaplamasıyla inceliyor. 2021-2025 döneminde bu pazarlarda Türkiye'nin ihracatı 36,9 milyar dolar arttı; artışın 28,6 milyar doları talep (pazar büyümesi), 8,3 milyar doları pazar payı değişiminden kaynaklandı. Hesap, kıymetli metal ve taşları (HS 71) ve Türkiye veya Çin'in 2021 ve 2025'te ihracat yapmadığı ürün-ülke pazarlarını dışarıda bırakıyor.

İhracatı en yüksek on fasılı gösteren grafikte 87 numaralı "Kara Taşıtları" faslının 2021-2025 dönemindeki pazar payı kaynaklı net değişimi +6,31 milyar dolar. Bu rakam kara taşıtları ihracatındaki toplam artış değil; Çin ile ortak pazarlarda pazar payı değişiminden gelen kısım. Aynı grafikte demir ve çelikte −2,68, örülmemiş giyim eşyasında −3,04, örme giyim eşyasında −3,08 milyar dolarlık değişim var. Rapor, "kara taşıtları başta olmak üzere" elektrikli cihazlar ve makine ürünlerinde önemli pazar payı kazanımı olduğunu yazıyor.

Raporda araç kredisi ve otomobil fiyatları için ne var?

• Taşıt kredisi faizi: 30 Ekim itibarıyla yüzde 37,5 (rapora göre basit faiz; s. 13).
• Taşıt kredisi büyümesi: 2026 Ocak'ından bu yana negatif bölgede olan taşıt kredilerinin 13 haftalık yıllıklandırılmış büyüme oranı, rapora göre 30 Ekim itibarıyla son haftada yüzde 7,7'ye yükseldi (s. 15). Bu oran, TCMB'nin 11 Kasım'da yüzde 3'ten yüzde 3,5'e çıkardığı bankaların sekiz haftalık taşıt kredisi büyüme sınırıyla aynı ölçü değil (12 Kasım haberimiz).
• Satış ve fiyat: Rapora göre otomobil satışları üçüncü çeyrekte de geriledi (s. 19); "Otomobillerde zayıf talep ve rekabetçi piyasa koşulları fiyat artışlarını sınırlamaktadır" (s. 33).

Sıkça Sorulan Sorular

"Made in EU" kuralı yürürlükte mi? Hayır. Rapor düzenlemeyi Avrupa Komisyonu'nun 4 Mart 2026 tarihli teklifi olarak anlatıyor; firmaların "olası mevzuat değişikliklerine" karşı hazırlandığını ve nihai kapsamın belirsiz olduğunu yazıyor.

Bu değerlendirmeler Merkez Bankası'nın görüşü mü? Hayır. Raporun dipnotuna göre RESİM çalışması firma görüşmelerine dayanan değerlendirmeleri içeriyor ve TCMB'nin görüşlerini yansıtmıyor.

Hangi firmalar görüşmeye katıldı? Kutu, firmaların adını ve sayısını vermiyor.

Görseller: Marek Ślusarczyk (Tupungato) / Wikimedia Commons (CC BY 3.0); temsilî.