Sürücülerin Beşte Biri Hayat Kurtaran ADAS Sistemlerini Kapatıyor

İngiltere'de 1.350 sürücüyle yapılan yeni bir araştırmaya göre araç sahiplerinin yüzde 21,3'ü otomatik acil fren sistemini, yüzde 18'i şerit takip asistanını ve yüzde 25,9'u adaptif hız sabitleyiciyi kapatıyor ya da hiç kullanmıyor. Gerekçe çoğunlukla aynı: sistemler çok sık ve gereksiz yere uyarıyor. Sorun sadece İngiltere'ye özgü değil; aynı sistemler Türkiye'de de 2024'ten beri sıfır kilometre araçlarda zorunlu donanım ve aynı şikayetler burada da yaşanıyor. Peki bu sistemleri kapatmak ne kaybettiriyor, kapatmak yasal mı, kapalıyken kaza olursa sigorta ne der?

Sürücüler hangi sistemleri, neden kapatıyor?

Bağımsız araştırma şirketi Censuswide'ın, İngiliz bayi grubu Dick Lovett'in siparişiyle 2026 yazında 1.350 sürücüyle yaptığı ankete göre en çok terk edilen dört sistem şunlar. Ortak şikayet: yanlış alarm, gereksiz direksiyon müdahalesi ve "gerçek tehlikeden çok can sıkıcı" bulunması.

Bu sistemler gerçekten kaza önlüyor mu?

Evet, ölçülmüş faydası var. ABD Karayolu Güvenliği Sigorta Enstitüsü'nün (IIHS) 2017 tarihli çalışmasına göre kör nokta uyarı sistemi şerit değiştirme kaynaklı tüm kazaları yüzde 14, yaralanmalı olanları yüzde 23 azaltıyor. IIHS'in otomatik fren sistemleri üzerine ayrı bir çalışması, ileri çarpışma önleme donanımının arkadan çarpma kazalarını yaklaşık yarı yarıya düşürdüğünü gösteriyor.

Şerit ihlali uyarı sisteminde tablo daha ilginç: IIHS'in aynı 2017 çalışmasındaki kontrollü analizi kazaları yüzde 11, yaralanmalı kazaları yüzde 21 azalttığını buldu; ancak bu oran laboratuvar beklentisinin altında kaldı. Sistemin ölçülen faydasının beklentinin altında kalmasının sebeplerinden biri de bu haberin konusu: sürücü sistemi kapattığında donanım araçta olsa bile devrede olmuyor.

Kapatmak Türkiye'de yasal mı?

Burada iki ayrı konuyu karıştırmamak gerekiyor: aracın bu sistemlerle donatılmış olması ile sürücünün onu her seferinde kapatabilmesi farklı şeyler. AB'nin 2019/2144 sayılı Genel Güvenlik Tüzüğü (GSR2), yeni tip onaylı binek ve hafif ticari araçlarda (M1, N1) otomatik acil fren ve acil şerit tutma sistemini zorunlu kılıyor; bu tüzük Türkiye'de 2019/2144 sayılı AB Tüzüğü'yle paralel düzenlemeler içeren tip onayı yönetmeliğiyle uygulanıyor ve zorunluluk 2024'ten itibaren yeni satılan araçlara yayılmış durumda.

Tüzüğün 7. maddesi sürücünün ne yapabileceğini de net biçimde tanımlıyor: sistemler yalnızca sürücünün art arda yapacağı bir işlem dizisiyle, birer birer kapatılabiliyor; sesli uyarıyı susturmak sistemin kendisini devre dışı bırakmıyor; ve en kritik nokta, kontak her açıldığında sistem otomatik olarak normal çalışma moduna geri dönüyor. Yani bir kapatma ayarı kalıcı değil, her yolculukta sıfırlanıyor. Bu hükümler tüzükte otomatik acil fren ve acil şerit tutma için tanımlı; adaptif hız sabitleyici gibi konfor sistemleri bu maddenin kapsamında değil, onların ayarı araca göre kalıcı olabiliyor. Türkiye'nin bu takvimi geçmişte defalarca ertelediğini daha önce akıllı hız desteği yazımızda ve sürücü izleme sistemleri yazımızda aktarmıştık; bu yüzden "istisnasız, tam o tarihte" gibi kesin bir iddiada bulunmuyoruz.

Kapalıyken kaza olursa sigorta ne der?

Türkiye'deki kasko poliçe genel şartlarında "ADAS kapalıyken kaza" diye özel bir istisna maddesine rastlamadık; hasar sonrası kusur oranı her zamanki gibi ekspertiz raporuyla belirleniyor. Ancak bunun sigorta şirketlerinin resmi bir açıklamasıyla doğrulanmış bir kural olmadığını, sadece poliçe genel şartlarında böyle bir madde bulamadığımızı belirtmemiz gerekiyor; kesin cevap için kendi poliçenizin özel şartlarına bakmanız gerekir.

Kapatmak yerine ne yapılabilir?

Sistemi tamamen kapatmadan önce denenecek üç adım var: hassasiyet ayarını bir kademe düşürmek (çoğu araçta menüden mümkün), yalnızca sesli uyarıyı susturup görsel uyarıyı açık bırakmak, ve kamera/radar bölgesini (ön cam, tampon, ızgara) düzenli temizlemek. Yanlış alarmların büyük kısmı kirli sensörden kaynaklanıyor.

• Ön cam değişiminden sonra kamera mutlaka yeniden kalibre edilmeli; camın kalınlığı veya kavisi bir derece bile kayarsa sistem yanlış mesafe hesaplıyor.
• Tampon değişimi veya boyası sonrası radar/park sensörlerinin de kalibrasyonu gerekiyor.
• Orijinal olmayan yedek parça kullanımı kalibrasyonu zorlaştırabiliyor; GM'in çarpışma onarımında ADAS parçalarında yan sanayiyi yasaklaması tam da bu riske dayanıyor.

Sık Sorulan Sorular

ADAS ne demek?
Advanced Driver Assistance Systems, yani gelişmiş sürücü destek sistemleri; şerit takip, kör nokta uyarısı, adaptif hız sabitleyici ve otomatik acil fren bu şemsiye altında toplanıyor.

Türkiye'de hangi sistemler zorunlu?
Kabaca 2024'ten itibaren satılan sıfır kilometre binek otomobil ve hafif ticari araçlarda otomatik acil fren ve acil şerit tutma sisteminin bulunması bekleniyor. Ancak takvim araç sınıfına göre kademeli ilerledi ve bazı sistemler için ertelemeler yapıldı; "şu tarihte istisnasız herkes için zorunlu oldu" demek eksik olur.

Sesli uyarıyı kapatmak sistemi de kapatır mı?
Hayır. Tüzüğe göre sesli uyarıyı susturmak ayrı bir işlem; sistemin çarpışma önleme veya direksiyon müdahale fonksiyonu bundan etkilenmiyor.

Kapattığım ayar bir sonraki yolculukta duruyor mu?
Otomatik acil fren ve acil şerit tutma için hayır: bu sistemler her kontak açılışında varsayılan (açık) moda dönüyor, kapatma kalıcı olmuyor. Adaptif hız sabitleyici gibi konfor sistemlerinde bu kural geçerli değil, ayar araca göre kalabiliyor.