Otomotiv İhracatı İlk Yarıda Rekor Kırdı, Üretim Geriledi

Türk otomotiv sektörü, 2026'nın ilk yarısında 20,8 milyar dolarlık ihracatla tarihinin en yüksek altı aylık rakamına ulaştı. Ama bu rekorun altında iki ayrı gerçek yatıyor: otomobil üretimi ve ihracatı adet bazında sert düşüyor, rekor tamamen tedarik sanayii ve ürün karması kaynaklı büyüyor. Üstelik Avrupa Birliği'nin hazırladığı yeni bir yasa taslağı, bu büyümenin en güçlü ayağı olan Türk tedarik sanayisini AB pazarının dışına itebilir.

Otomotiv ihracatı gerçekten rekor mu kırdı?

Evet — Uludağ Otomotiv Endüstrisi İhracatçıları Birliği (OİB) verilerine göre sektör, ocak-haziran döneminde geçen yılın aynı dönemine kıyasla yüzde 4,3 artışla 20,8 milyar dolarlık ihracata ulaştı; bu, tarihin en yüksek ilk yarı rakamı. Haziran ayı tek başına 3 milyar 837 milyon dolarla yüzde 13 büyüdü. Sektörün toplam ihracattaki payı yüzde 17,5'e çıktı.

Peki üretim ve iç pazar neden düşüyor?

Otomotiv Sanayii Derneği (OSD) Yönetim Kurulu Başkanı Cengiz Eroldu'nun açıkladığı verilere göre ilk yarıda toplam üretim 663.397 adetle yüzde 6, otomobil üretimi 368.480 adetle yüzde 16 geriledi. İç pazarda da tablo benzer: toplam satış 577.583 adetle yüzde 8, otomobil satışı 440.234 adetle yüzde 10 düştü. Kapasite kullanım oranı yüzde 62'de kaldı — fabrikaların üçte biri büyük ölçüde boş kapasiteyle çalıştı.

Adet düşerken dolar rakamı nasıl rekor kırdı?

Bu sorunun cevabı ürün karmasında saklı. İhracat adet bazında 462.552'ye gerileyerek yüzde 12 azaldı; otomobil ihracatı ise 220.083 adetle yüzde 27 düştü. Buna karşılık haziran ayında Tedarik Endüstrisi (yedek parça, motor, aksam) ihracatı 1 milyar 393 milyon dolarla yüzde 18 arttı ve tek kalem olarak öne çıktı; ticari araç ihracatı da 721 milyon dolarla yüzde 15 büyüdü. Yani rekoru sürükleyen daha az sayıda ama daha yüksek katma değerli parça ve komponent ihracatı — bitmiş binek otomobil değil.

Hangi pazarlar büyüyor, hangileri küçülüyor?

OİB Yönetim Kurulu Başkanı Kemal Yazıcı, "En fazla ihracat yaptığımız ilk 10 pazarın 8'ine yönelik artış grafiğimiz, küresel pazarlardaki rekabetçiliğimizin ve dinamizmimizin sürdüğünü net bir şekilde ortaya koyuyor" dedi. Ama tablo aslında iki hızlı görünümü gösteriyor: parça ihracatı büyürken, bitmiş binek otomobil ihracatı Avrupa'nın en büyük pazarlarında geriliyor.

Rekoru gölgede bırakabilecek asıl risk ne?

AB'nin hazırlığındaki Sanayi Hızlandırma Yasası taslağı, Gümrük Birliği ülkelerini kapsama aldığını söylerken araçların yüzde 70 oranında AB içinde üretilmiş bileşenle imal edilmesi şartını getirmeyi planlıyor. Eroldu bu riski şöyle özetledi: "Taslağın başlığında Gümrük Birliği ülkeleri kapsam içi derken daha sonra bu araçların mutlaka AB içinde üretilmiş olması şartını istiyor." Türkiye'nin bugünkü büyüme motoru olan tedarik sanayii, bu şart hayata geçerse AB pazarının dışında kalma riskiyle karşı karşıya.

Yerlilik ve dış ticaret dengesinde ne değişti?

Yerli üretimin payı otomobilde geçen yılki yüzde 29'dan yüzde 34'e yükseldi; hafif ticari araçta yüzde 23'te kaldı. Eroldu'ya göre bu artışın etkisiyle sektörün dış ticaret dengesi, geçen yılın eksi 149 milyon dolarlık açığından bu yıl artı 2 milyar dolara döndü.

Sıkça Sorulan Sorular

Otomotiv ihracatı ne kadar oldu? İlk 6 ayda 20,8 milyar dolar, yüzde 4,3 artışla tarihin en yüksek ilk yarı rakamı (OİB verisi).

Otomobil üretimi de arttı mı? Hayır, otomobil üretimi yüzde 16 azaldı; toplam üretim yüzde 6 geriledi (OSD verisi).

Rekoru asıl ne sürüklüyor? Esas olarak tedarik sanayii (yedek parça/komponent) ihracatındaki yüzde 18'lik artış; buna karşın binek otomobil ihracatı adet bazında yüzde 27 düştü.

AB'nin yeni yasası neden risk oluşturuyor? Taslak, araçlarda yüzde 70 AB-içi bileşen şartı getirmeyi planlıyor; bu şart hayata geçerse Türk tedarik sanayisi AB pazarının dışında kalabilir.

Hangi ülkelere binek otomobil ihracatı düştü? Almanya (-%33), Belçika (-%36) ve İngiltere (-%25) gibi büyük AB pazarlarına ihracat geriledi.