Silecek Ne Zaman Değişir? İz Bırakma, Cam Suyu ve Fıskiye Rehberi

Silecek süpürgesi yılda bir kez değişir; silecek üreticilerinin ortaklaştığı rakam budur. Ama takvim ikinci ölçüttür, birincisi camın kendisidir. Bir tur sonra camda berrak bölge kalmıyorsa, silecek gıcırdıyorsa, zıplayarak atlıyorsa ya da arkasında puslu bir film bırakıyorsa süpürge ömrünü doldurmuştur ve mevsim beklemez. Bosch'un atölye broşürü bunu doğrudan bir karneye bağlıyor: dış görüş alanında en fazla üç iz kalıyorsa sorun yok, ana görüş alanında iz kalmaya başladıysa dört hafta içinde değiştirin, cam puslanıyorsa acilen değiştirin.

Eylül, bu kontrolü yapmak için yılın en doğru ayı. Yaz boyunca camda biriken toz, böcek ve reçine lastiği yormuştur; önümüzdeki aylarda ise sileceğe gerçekten ihtiyacınız olacak.

Silecek ne zaman değişir? Takvim ne diyor, cam ne diyor?

Silecek üreticilerinin tavsiyesi net biçimde yılda bir kezdir. Bosch, atölyeler için hazırladığı silecek bakımı broşüründe süpürgelerin en az yılda bir kez değiştirilmesini, en iyisinin ise her kış sezonunun öncesinde ve sonrasında değiştirmek olduğunu yazıyor. Valeo da kendi silecek sayfasında, en iyi performans ve yol güvenliği için süpürgelerin yılda bir kez değiştirilmesini öneriyor. İki üretici de aynı rakamda buluşuyor; bu, tek bir markanın pazarlama tavsiyesi değil sektör çıtası.

Takvimden önce bakılacak yer camdır. Lastik, kauçuk bir dudaktır ve üç şey onu yaşlandırır: güneşin morötesi ışığı, sıcak, ve cam üzerindeki kir. Türkiye'nin yaz koşulları bu üçünü birden sunar. Açık otoparkta yazı geçirmiş bir araçta silecek, kapalı garajda duran aynı yaştaki araçtan belirgin biçimde daha sert olur. Sertleşen dudak camı süpürmez, üzerinden kayar.

Bosch'un broşüründeki silme izi karnesi, "değişsin mi değişmesin mi" tartışmasını bitiren en pratik ölçüt. Camı ıslatıp sileceği bir tur çalıştırın ve kalan izleri sayın.

Tablodaki ana görüş alanı ile dış görüş alanı ayrımı önemli. Sürücünün doğrudan baktığı bölgede kalan tek bir iz bile gece, yağmurda, karşıdan gelen farın ışığında bütün camı parlatabilir. Kenarda kalan üç iz ise pratikte sorun çıkarmaz.

Silecek neden iz bırakır, gıcırdar veya atlar?

Silecek bozulduğunda suçlu her zaman lastik değildir. Bosch'un aynı broşürdeki kontrol listesi dört ayrı sebep sayıyor: araca uygun olmayan bir süpürge takılmış olması, süpürgenin aşırı zorlanmış ya da çok eskimiş olması, ön camın değişmiş olması, ve silecek motoru ya da mekanizmasında bir sorun bulunması. Son iki madde, çoğu kişinin hiç aklına gelmeyen taraf.

Ön cam değişimi neden silme kalitesini bozar? Çünkü silecek kolunun cama uyguladığı baskı ve kolun cama oturma açısı, o camın eğrisine göre ayarlıdır. Cam değiştiğinde bu iki değer kayabilir. Bosch bu durumda baskının ve temas açısının atölyede kontrol ettirilip gerekiyorsa ayarlanmasını öneriyor. Yeni cam taktırdıktan sonra başlayan iz sorununda yeni süpürge almak çözüm olmaz.

İkinci sık sebep camın iç değil dış yüzeyindeki yağ filmidir. Egzoz kurumu, yol filmi, yıkamada kullanılan cila ve yakındaki araçlardan gelen silikon, cam üzerinde ince ve kaygan bir tabaka oluşturur. Silecek bu tabakanın üstünden kayar, su damlacıkları yayılmak yerine boncuklanır. Çözüm yeni süpürge değil, camın gerçekten temizlenmesidir. Camın iç yüzeyindeki benzer film ise ayrı bir hikâyedir ve doğrudan buğulanmayı besler; onu araç camı buğulanması rehberimizde ayrıntılı anlattık.

Gıcırtı çoğu zaman lastiğin sertleşmesinden ya da kolun açısının kaymasından gelir. Atlama, yani sileceğin cam üzerinde zıplayarak ilerlemesi ise Bosch'un tablosunda acilen değiştirilmesi gereken sınıfa girer; dudak artık yön değiştiremiyor demektir.

Bir de kimsenin konuşmadığı bir hata var: kuru camda silecek çalıştırmak. Tozlu bir camda sileceği su vermeden çalıştırdığınızda, toz taneleri kauçuk dudak ile cam arasında zımpara gibi çalışır. Bosch bu yüzden cam üzerinde yaprak ya da kaba kir varken sileceğin hiç çalıştırılmamasını, önce yıkama sıvısı verilmesini söylüyor. Sonbaharda ön cam altındaki ızgaraya dolan yapraklar tam olarak bu riski üretir.

Silecek lastiği mi değişir, komple süpürge mi?

Kısa cevap: süpürgenin tipine bağlı. Türkiye'de yedek parçacıda her iki seçenek de satılıyor ve fiyat farkı ciddi; ama her süpürgede lastik ayrı değişmez.

Çerçeveli süpürgede refill lastik takmak işe yarar, ama şu şartla: çerçevenin mafsalları hâlâ serbest hareket etmeli. Paslanmış, sıkışmış bir çerçevede yeni lastik de eğri basar ve aynı izi bırakır. Mafsalı elle oynatıp kontrol edin.

En sık yapılan alışveriş hatası ise ölçüdür. Çoğu araçta sürücü tarafı ve yolcu tarafı süpürgeleri farklı uzunluktadır ve ikisi aynı sanılarak iki adet aynı ölçü alınır. Aracınızın doğru ölçüsü kullanım kılavuzunda yazar; emin değilseniz eskisini sökmeden metreyle ölçün.

Sileceği kendim değiştirebilir miyim?

Çoğu araçta evet, el aleti gerekmeden. Ama iki tuzak var ve ikisi de pahalıya patlıyor.

Birincisi kolun kendisidir. Silecek kolu yaylıdır; cama sert basması için öyle tasarlanmıştır. Süpürgeyi çıkardıktan sonra kolu boşta bırakırsanız yay kolu cama çarpar ve camın taşlı bir çiziği varsa oradan çatlak yürüyebilir. Süpürgeyi sökmeden önce kolun altına katlanmış bir bez koyun; işiniz bitene kadar orada dursun.

İkincisi park konumudur. Birçok modern araçta silecekler kapalıyken kaputun alt kenarının altına gizlenir ve kolu oradan zorla kaldıramazsınız; mekanizmayı eğersiniz. Bu araçlarda üreticinin tarif ettiği bir servis ya da değiştirme konumu vardır ve kontak ile kumanda kolunun belli bir sırayla kullanılmasıyla girilir. Bu sıra markadan markaya, hatta aynı markanın modelleri arasında bile değişir. Kolu zorlamadan önce aracınızın kullanım kılavuzunda silecek değişimi bölümüne bakın; bu bilgiyi tahminle tamamlamayın.

Cam suyu deposuna ne konur, ne konmaz?

Depoya konacak şey, üreticinin tarif ettiği cam yıkama sıvısıdır. Bosch, deponun seviyesinin düzenli kontrol edilmesini, doğru cam yıkama sıvısının kullanılmasını ve belirtilen karışım oranına uyulmasını ayrı ayrı yazıyor. Aynı broşür kış hazırlığını da tek cümleye indiriyor: sıcaklıklar düşmeye başlar başlamaz cam suyuna antifriz katkısı ekleyin.

Cam yıkama sıvısı yerine başka sıvılar kullanmak yaygın bir pratiktir; aşağıdakiler servislerin ve süpürge üreticilerinin ortak olarak uyardığı üç başlıktır:

• Sadece musluk suyu. İki ayrı sorun çıkarır. Birincisi donma: saf su sıfır derecede donar, depoyu, pompayı ve hortumu çatlatabilir. Türkiye'nin iç kesimlerinde bu risk kasım ayında başlar. İkincisi kireç: musluk suyunun bıraktığı kireç, fıskiye memesinin iğne ucu kadar deliğini zamanla tıkar.
• Bulaşık deterjanı. Ucuz bir çözüm gibi görünür ama köpürür, köpük camda kalır ve kuruyunca tam da kaçınmaya çalıştığınız filmi bırakır.
• Motor antifrizi. Soğutma sistemine konan antifriz, cam yıkama sıvısı değildir. Farklı bir iş için üretilmiştir ve cam üzerinde iz bırakır. Cam suyu için satılan kışlık sıvı ile motor antifrizini karıştırmayın.

Kışlık cam suyu alırken etiketteki donma sıcaklığına bakın ve bulunduğunuz bölgenin en düşük sıcaklığından daha düşük bir değer seçin. Hazır karışım almak yerine konsantre alıyorsanız, ambalajın üzerindeki oran tablosuna uyun; fazla seyreltilmiş bir kışlık sıvı, hiç antifriz koymamakla aynı kapıya çıkar.

Kışa hazırlık bir bütündür: cam suyunu değiştirirken akü ömrü ve kış öncesi kontrol rehberimize ve kış lastiği zorunluluğu rehberimize de bir göz atın; üçü aynı hafta sonunda halledilebilecek işlerdir.

Fıskiye su atmıyorsa sorun nerede?

Teşhisi kulakla başlatın. Kolu çektiğinizde motor bölmesinden kısa bir vızıltı geliyorsa pompa çalışıyor demektir; gelmiyorsa elektrik tarafına bakılacaktır.

Fıskiye memesinin ısıtmalı olduğu araçlar da var; bu araçlarda kışın memenin donmaması için ayrı bir rezistans devresi bulunur ve o devrenin arızası ancak soğukta fark edilir.

Silecek hiç çalışmıyor ya da tek kademede çalışıyorsa?

Sıralamayı ucuzdan pahalıya doğru yapın: sigorta, röle, kumanda kolu, silecek motoru, mekanizma. Tek kademe çalışıp diğerleri çalışmıyorsa şüphe önce kumanda kolunun içindeki temas noktalarına ve aralıklı konumu yöneten devreye düşer. Hiçbir kademe çalışmıyorsa ve sigorta sağlamsa sıra motora ve motoru besleyen devreye gelir.

Silecek mekanizmasının rotilleri zamanla boşluk yapar. Bu durumda motor döner, kollar hareket eder ama süpürgeler camın tamamını taramaz ya da park konumuna tam oturmaz. Boşluk elle hissedilir: kontak kapalıyken süpürgeyi nazikçe oynatın, mekanizmadan tık sesi geliyorsa rotil yorulmuştur.

Modern araçların çoğunda silecek motoru kumanda kolundan doğrudan değil, gövde kontrol modülü üzerinden sürülür. Bu yüzden silecek, farlar ve cam kaldırma gibi gövde işlevleri aynı anda tuhaflaşıyorsa arıza tek bir parçada değil, o modülde ya da onun beslemesinde olabilir. Arıza tespit cihazına bağlandığında bu tabloda sıkça karşılaşılan kodlar B1000 gövde kontrol modülü iç arızası ve U0140 gövde kontrol modülü ile iletişim kaybıdır; kabine su sızan araçlarda modül soketinin oksitlenmesi de aynı kodları üretebilir. Böyle bir kod okunduğunda silecek motorunu değiştirmek para kaybıdır, işi bir oto elektrikçiye taşımak gerekir.

Donmuş camda sileceği zorlamak ise bu arızaların en kolay önlenebilir sebebidir. Bosch broşüründe bunu istisnasız bir uyarı olarak veriyor: donmuş bir ön camda silecek asla çalıştırılmamalı. Cama yapışmış lastik yerinden oynamayınca yük motora biner; sonuç sigortanın atması, motorun termik korumaya girmesi ya da dişlinin sıyrılması olur. Donmuş camı doğru açmanın yolunu ayrı bir rehberde anlattık.

Kışa girerken silecek için yapılacaklar

Bosch'un kış hazırlığı listesi kısa ve uygulanabilir:

• Sıcaklıklar düşmeye başlar başlamaz cam suyuna antifriz katkısı ekleyin.
• Geceleri silecekleri camdan kaldırın ya da süpürge ile cam arasına folyo veya karton koyun. (Silecekleri kaputun altına park eden araçlarda bu mümkün olmayabilir; o araçlarda araya bir şey koymak yerine sabah camı ısıtarak açın.)
• Donmuş ön camda sileceği asla çalıştırmayın.
• Süpürgeleri kış sezonunun hem öncesinde hem sonrasında değiştirin.

Buna Türkiye koşulları için iki madde eklemek gerekir. Birincisi, ön camın alt kenarındaki havalandırma ızgarasına dolan yaprakları temizleyin; orada biriken yaprak hem sileceğin önüne gelir hem de tıkanıp suyun kabin havalandırmasına sızmasına yol açabilir. İkincisi, camı yazdan kalan böcek ve reçine kalıntılarından gerçekten arındırın; yeni süpürgeyi kirli cama takmak, yeni süpürgeyi ilk haftasında bitirmenin en hızlı yoludur.

Gece görüşünü bir bütün olarak düşünüyorsanız silecek tek başına yetmez: sararmış ya da ayarı kaymış farlar da yağmurlu gecede aynı sonucu üretir. Onu da far ayarı ve sararmış far rehberimizde ele aldık.

Sıkça sorulan sorular

Silecek kaç kilometrede bir değişir? Silecek kilometreyle değil süreyle ve kullanım koşuluyla ölçülür. Bosch ve Valeo'nun ortak tavsiyesi yılda bir kez değişimdir; camda iz, gıcırtı ya da atlama varsa süre dolmasa da değiştirin.

Sadece lastiğini değiştirsem olur mu? Çerçeveli süpürgelerde genellikle olur ve ekonomiktir, ama çerçevenin mafsalları serbest hareket etmelidir. Düz (flat) süpürgelerde çoğunlukla komple değişim gerekir.

Cam suyuna musluk suyu koysam ne olur? Kışın donar ve depoyu, pompayı ya da hortumu çatlatabilir. Ayrıca bıraktığı kireç fıskiye memesini zamanla tıkar. Kışlık cam yıkama sıvısı bu iki sorunu da çözer.

Yeni süpürge taktım, yine iz bırakıyor. Neden? Üç ihtimal öne çıkar: cam gerçekten temiz değildir ve üzerinde yağlı bir film vardır; süpürge araca uygun ölçü ya da tipte değildir; ya da ön cam yakın zamanda değişmiş olup kolun baskısı ve temas açısı ayarsızdır. Bosch bu son durumda ayarın atölyede kontrol ettirilmesini öneriyor.

Silecek çalışıyor ama tek kademede. Motoru mu gitti? Genellikle hayır. Tek kademenin çalışıp diğerlerinin çalışmaması daha çok kumanda kolunun içindeki temaslara veya aralıklı çalışma devresine işaret eder. Motor tümüyle bittiğinde hiçbir kademe çalışmaz.

Sileceği kışın camdan kaldırmalı mıyım? Bosch geceleri süpürgeleri kaldırmayı ya da araya folyo veya karton koymayı öneriyor. Silecekleri kaput altına park eden araçlarda bu mümkün olmayabilir; o durumda sabah camı ısıtıp lastiği çözmeden sileceği çalıştırmayın.

Kaynaklar

• Bosch Aftermarket, "Clear view — Tips and tricks concerning the maintenance of Bosch wiper blades" (PDF): https://www.boschaftermarket.com/xrm/media/images/country_specific/za/parts_9/wba_tipps_tricks_wischblattpflege_2pager_en_87039.pdf
• Valeo Service, "Car Wiper Systems": https://www.valeoservice.com/en-com/passenger-car/car-wiper-blades

Görseller: Wesha / Wikimedia Commons (kamu malı).